ثبت دوطرفه: بدهکار و بستانکار

دو طرف هر رویداد

در حسابداری دوطرفه هر رویداد مالی حداقل دو حساب را تغییر می‌دهد و جمع بدهکار همیشه با جمع بستانکار برابر است. «بدهکار» و «بستانکار» اینجا فقط اسم دو طرف دفتر هستند، نه «بد» و «خوب».

| نوع حساب | افزایش با | کاهش با | |---|---|---| | دارایی | بدهکار | بستانکار | | هزینه | بدهکار | بستانکار | | بدهی | بستانکار | بدهکار | | سرمایه | بستانکار | بدهکار | | درآمد | بستانکار | بدهکار |

به زبان ساده: دارایی و هزینه طبیعتاً «بدهکار» هستند؛ بدهی، سرمایه و درآمد طبیعتاً «بستانکار».

مثال ۱: مالک ۱۰۰ نقد سرمایه می‌آورد.

• بدهکار: نقد ۱۰۰ (دارایی ↑)
• بستانکار: سرمایه ۱۰۰ (سرمایه ↑)

مثال ۲: خرید تجهیزات ۴۰ نقد.

• بدهکار: تجهیزات ۴۰
• بستانکار: نقد ۴۰

مثال ۳: پرداخت اجاره‌ی ۵ نقد.

• بدهکار: هزینه‌ی اجاره ۵
• بستانکار: نقد ۵

تراز آزمایشی

بعد از ثبت همه‌ی رویدادها، مانده‌ی هر حساب را در یک جدول می‌آوریم. اگر جمع مانده‌های بدهکار = جمع مانده‌های بستانکار باشد، دفتر «متوازن» است.

برای رویدادهای درس قبل (هزینه‌ی کالای فروخته‌شده ۲۰ هم هزینه است):

| حساب | بدهکار | بستانکار | |---|---|---| | نقد | 90 | | | کالا | 10 | | | تجهیزات | 40 | | | هزینه‌ی بهای کالای فروخته‌شده | 20 | | | هزینه‌ی اجاره | 5 | | | بدهی به تأمین‌کننده | | 30 | | سرمایه‌ی آورده | | 100 | | درآمد فروش | | 35 | | جمع | 165 | 165 |

توجه: متوازن‌بودن یعنی ثبت‌ها از نظر ریاضی سازگارند؛ نه اینکه همه‌چیز درست ثبت شده (مثلاً ثبت در حساب اشتباه، تراز را به‌هم نمی‌زند).